POWRÓT

Rozwiązania asynchroniczne

Rozwiązania synchroniczne

Portale Uczące (Learning Portals)

Nauczanie w 21 wieku

Przegląd rozwiązań

Courseinfo – Blackboard

Topclass - WBT

WebCT - Universal Learning Technology

LearningSpace - Lotus Notes

Total Knowledge Management - Generation 21

Docent Enterprise – Docent

Meeting Point - CUseeMe

INNE

Klasyfikacja R.H. Jacksona na podstawie formatu prowadzonego uczenia

Podział oprogramowania edukacyjnego ze względu na funkcję

Słownik pojęć

Tabela porównawcza

Tabela - rozwój e-edukacji

Opinie

Adresy

 
Uczenie na odległość (ang. Distance Learning) zostało wynalezione już prawie 100 lat temu. W swoim początkowym okresie polegało ono na przesyłaniu pocztą materiałów szkoleniowych, ćwiczeń i rozwiązanych przez studentów zadań między uczącymi się a instytucją prowadzącą kurs. Ten sposób prowadzenia uczenia na odległość, wzbogacony o kursy na kasetach audio i wideo popularny jest do dzisiaj. W krajach, gdzie Distance Learning weszło w epokę internetu ten styl prowadzenia nauczania wyraźnie traci już na popularności. W latach dwudziestych, wraz z upowszechnieniem się tego wynalazku, pojawiło się „radio edukacyjne”. W 1945 rozpoczęła działalność zainicjowana przez Uniwersytet Stanu Iowa „Telewizja edukacyjna”. Prawdziwy przełom i jak dotąd apogeum popularności uczenia na odległość nastąpił dopiero w latach dziewięćdziesiątych wraz z odkryciem i upowszechnieniem się internetu. To nowe medium dało nauczaniu na dystans nowe, nie spotykane dotąd możliwości interakcji i komunikacji uczącej się grupy oraz bliski nauczaniu tradycyjnemu, rzeczywisty kontakt studentów z prowadzącym kurs nauczycielem.

Rozwiązania asynchroniczne

Wczesne rozwiązania nastawione na uczenie samodzielne miały charakter asynchroniczny, przyjmujący założenie, że wymiana informacji między nauczycielem a studentami nie będzie odbywać się w czasie rzeczywistym. Asynchroniczność pociąga za sobą brak kontaktu studenta z nauczycielem oraz współuczniami, którzy mogli by służyć radą i poprawiać błędy kursanta.  Rozwiązania tego typu przetrwały do dnia dzisiejszego a najpopularniejsze z nich to Topclass, Virtual-U czy prawie już synchroniczny WebCT. W procesie naturalnej ewolucji systemy asynchroniczne ewoluowały w kierunku bardziej zaawansowanych technologicznie systemów synchronicznych wzbogacając się stopniowo o funkcje takie jak tryb pogawędki (chat) w trybie tekstowym i głosowym, tzw. tablicę, współdzielenie aplikacji i przeglądarkę grupową (patrz - słownik). Narzędzia należące do grupy asynchronicznych pozwalają na szybką konwersję dokumentów elektronicznych do formatu HTML, bez konieczności znajomości tego standardu przez przygotowującego kurs nauczyciela. W pakiecie zawierają się na ogół: mechanizm logowania przez standardową przeglądarkę internetową do witryny nauczyciela, scentralizowana baza danych z przygotowaną dla studentów wiedzą oraz połączenia z zewnętrznymi źródłami informacji (stronami www), system testów monitorowanych w czasie rzeczywistym przygotowanych przez generator przygotowujący pytania w sposób losowy, grupy dyskusyjne oraz system poczty elektronicznej zintegrowane z witryną prowadzącego kurs. Narzędzia asynchroniczne często wspomagają także proces transformacji danych pomiędzy różnymi mediami. Część firm dąży do opracowania wspólnego, otwartego standardu dla tej klasy produktów. Jedną z tych inicjatyw jest m.in. projekt IMS (Instructional Management Systems) prowadzony przez Educause.
Część dostawców spostrzegła potrzebę standaryzacji nie tylko na poziomie przygotowywania zawartości kursów lecz także na bardziej podstawowym poziomie – opracowywania sposobu tworzenia programu szkolenia. Standard ten pozwalałby na przygotowywanie kursów w taki sam sposób jak pisze się oprogramowanie. Niektóre firmy wykonały zatem narzędzia pozwalające na sporządzenie kursów za pomocą zorientowanych obiektowo języków (learning objects). Z uwagi na to, że wśród instytucji zajmujących się uczeniem (np. uczelni wyższych) poziom wiedzy na temat programowania obiektowego zwykle jest dość wysoki należy rokować, że narzędzia tego rodzaju będą zyskiwać na popularności. Konkurencyjnym pomysłem jest idea tworzenia dających się modyfikować i wykorzystywać w różnych konfiguracjach „modułów uczących” (ang. learning modules) preferowanych przez część środowisk akademickich. Moduły posiadają swoje własne języki, które w większości ewoluują w kierunku standardu XML.
Do najważniejszych produktów posiadających wbudowane języki obiektowe (learning objects) należą Docent, Total Knowledge Management (TKM) – wcześniej znany pod nazwą Generation 21 oraz Avilar WebMentor.

Rozwiązania synchroniczne

Zwane także rozwiązaniami „czasu rzeczywistego” narzędzia synchroniczne pozwalają uczestnikom kursu oraz nauczycielowi komunikować się swobodnie, tak jakby siedzieli obok siebie w jednym pomieszczeniu. Produkty zawierają zwykle wbudowany, oparty o przeglądarkę mechanizm komunikacji głosowej bazujący na Voice over IP, wspólny dostęp do aplikacji przez przeglądarkę oraz mechanizm synchronizujący przeglądarki uczestników kursu. Przeglądarka pełni także rolę tablicy. Lekcje prowadzone w ten sposób mają charakter sformalizowany, kontrolowany przez prowadzącego, odpowiadający lekcjom w szkole lub seminariom. Wykłady mogą być wspomagane przez filmy wideo, wymaga to jednak co najmniej 128 Kb/s przepustowości łącza (ISDN). Do najistotniejszych narzędzi z tej grupy zaliczyć można m. in. LearningSpace Lotusa, Courseinfo Blackboarda, LearnLinc oraz Classpoint. Wszystkie te produkty posiadają możliwość rozmowy uczestników kursu poprzez internet.
Podgrupą narzędzi synchronicznych są produkty oparte na standardzie H.323. Standard ten został opracowany jako odpowiednik dla komputerów osobistych urządzeń służących do wideo konferencji. Produkty z tej podgrupy, obok wsparcia dla H.323 i/lub wideo konferencji, standardu T.120 jako tablicy, charakteryzują się także niskim kosztem oprogramowania po stronie klienta oraz koniecznością wydzielenia jednostki sterującej obsługującej sesje. Rozwiązania tego typu zawsze potrzebują serwera nadzorującego, którego wymagania sprzętowe rosną wykładniczą wraz z liczbą jednocześnie uczestniczących w uczeniu użytkowników. Obecnie technologia ta jest jeszcze dość droga i rzadko używana. Przypuszcza się jednak, że do roku 2005 standard H.323 zastąpi całkowicie używany obecnie dla wideo konferencji H.320. Nie jest to jednak pewne w świetle informacji o rozpoczęciu prac nad standardami MGCP (Media Gateway Control Protocol) oraz SIP (Session Initiation Protocol) posiadającymi rozszerzoną funkcjonalność względem H.323.
Dla rozwiązań wspierających H.323, jako MCU (Multipoint Control Unit) – oprogramowanie po stronie serwera – używany może być jeden z produktów: Meetingpoint MCU firmy White Pine, ACS 300 MCU będącej własnością OnLive! Technologies, Net120 MCU firmy Databeam oraz 330 MCU Picturetel’a. Wszystkie z wymienionych produktów wspierają oprogramowanie Netmeeting Microsofta po stronie klienta. Poza tym jako oprogramowanie „klienckie” obecne są na rynku m.in. także inne rozwiązania jak np. – Visitalk oraz ProShare System – rozwiązanie sprzętowo – programowe Intela.

Portale Uczące (Learning Portals)

Moda na wszelkiego rodzaju portale wertykalne nie ominęła także sfery uczenia. Na wyróżnienie zasługują portale Campus Pipeline (www.campuspipeline.com) utrzymywany przez SCT, Blackboard 5 Enterprise (www.blackoboard.com) oraz Jenzabar (www.jenzabar.com).
Janzabar to portal dla uczniów i studentów. Zawiera on w sobie kalendarz i „plan lekcji” lub „plan wykładów” z powodzeniem zastępujący tradycyjną formę papierową. Pomysł doskonały i zrealizowany z polotem. Przykładowo do specyfikacji przedmiotu nauki można dołączyć „zdjęcie” wykładowcy. Ciekawostką może być fakt, że założycielem Janzabar jest Chai Ling, jeden z liderów protestujących w Chinach  na placu Tienanmen.
Blackboard, jeden z  czołowych producentów rozwiązań asynchronicznych, przygotował portal, na którym każdy może zaprojektować swój własny kurs i udostępnić go grupie uczących się a także wizytującym portal gościom. Bezpłatnie można korzystać z niego przez 30 dni. Portal pozwala także na personalizację swojego kalendarza.

Nauczanie w 21 wieku

Już sam pobieżny przegląd opisanych produktów przekonuje, że poziom techniczny i możliwości oferowanych narzędzi zaczynają zbliżać się powoli do wymagań stawianych kursom w tradycyjnej formie. Na pewno do przełamania pozostała jeszcze bariera psychologiczna. Mało kto wyobraża sobie jeszcze by klasa wirtualna mogła zastąpić klasę tradycyjną lub by wykładowca prowadzący kurs wirtualnie mógł konkurować jakością i efektywn